Rumi: Perski mistyk, poeta i teolog sufi – życie i dziedzictwo

0

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, był jednym z najwybitniejszych perskich poetów, uczonych i mistyków sufickich, którego życie i twórczość wywarły olbrzymi wpływ na myśl duchową Wschodu i Zachodu. Urodzony 30 września 1207 roku, na wschodnim brzegu rzeki Wakhsh, w 2024 roku obchodziłby 817. urodziny. Jego dziedzictwo duchowe, twórczość poetycka i filozofia miłości wciąż inspirują miliony ludzi na całym świecie. Mimo że zmarł w 1273 roku, jego dzieła przetłumaczone na dziesiątki języków, uczyniły go najpopularniejszym poetą świata, a jego nauki o uniwersalizmie i tolerancji pozostają aktualne.

Rumi, którego pełne imię brzmiało Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, wywodził się z perskiej rodziny o głębokich korzeniach naukowych i duchowych. Jego ojciec, Bahā ud-Dīn Walad, był cenionym teologiem i mistykem, nazywanym „Sułtanem Uczonych”. Rodzina Rumiego od pokoleń zajmowała się nauczaniem islamu w ramach liberalnej szkoły hanaficko-maturydyjskiej, co stanowiło fundament jego wczesnego wykształcenia i światopoglądu. Sam przydomek „Rumi”, oznaczający dosłownie „Rzymianin”, nawiązuje do jego długoletniego pobytu w Anatolii, krainie historycznie związanej z Cesarstwem Wschodniorzymskim. W świecie perskojęzycznym najczęściej nazywany jest „Mawlānā” lub „Molānā”, co w tłumaczeniu z arabskiego oznacza „nasz mistrz”, a w Turcji popularna jest forma „Mevlânâ”. Życie Rumiego, choć nacechowane głęboką duchowością, nie było pozbawione dramatycznych wydarzeń, takich jak przymusowa ucieczka przed najazdami mongolskimi, która ukształtowała jego wczesne lata.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na październik 2024 roku, Rumi miałby 817 lat.
• Żona/Mąż: Gowhar Khatun
• Dzieci: Sultan Walad, Ala-eddin Chalabi
• Zawód: Poeta, uczony, mistyk suficki
• Główne osiągnięcie: Autor monumentalnego poematów duchowego „Masnavi” oraz „Divan-e Shams-e Tabrizi”, uznawany za „najpopularniejszego poetę świata”.

Podstawowe informacje o życiu i pochodzeniu Jalāla al-Dīna Muḥammada Rūmī

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī przyszedł na świat 30 września 1207 roku w miejscowości Wakhsh, na wschodnim brzegu rzeki Wakhsh, w regionie znanym dzisiaj jako Sangtuda, będącym wówczas częścią Imperium Chorezmijskiego. Pochodził z perskiej rodziny, a jego ojciec, Bahâ’ uddîn Walad, był szanowanym kaznodzieją i prawnikiem w regionie Wielkiego Balchu, który stanowił jedno z kluczowych centrów kultury perskiej i sufizmu. Sam przydomek „Rumi”, oznaczający dosłownie „Rzymianin”, nawiązuje do jego długoletniego pobytu w Anatolii, krainie historycznie związanej z Cesarstwem Wschodniorzymskim. W kręgach perskojęzycznych i irańskich poeta znany jest przede wszystkim jako „Mawlānā” lub „Molānā”, co w tłumaczeniu z arabskiego oznacza „nasz mistrz”, a w Turcji powszechnie używa się formy „Mevlânâ”. Rumi zmarł 17 grudnia 1273 roku w wieku 66 lat w Konyi, stolicy Sułtanatu Rum. Jego śmierć stała się początkiem silnego kultu, a jego mauzoleum w Konyi do dziś jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji, symbolizując duchowy most między Wschodem a Zachodem.

Rodzina i życie prywatne Rūmī

Jego ojcem był Bahā ud-Dīn Walad, teolog i mistyk nazywany „Sułtanem Uczonych”. Rodzina od pokoleń zajmowała się nauczaniem islamu w ramach liberalnej szkoły hanaficko-maturydyjskiej. Kiedy Rumi miał około 5-13 lat, jego rodzina została zmuszona do ucieczki z Azji Środkowej przed nacierającymi hordami mongolskimi. Ta przymusowa emigracja prowadziła przez Samarkandę, Niszapur, Bagdad, aż do Hidżazu i Damaszku. W 1225 roku, podczas pobytu w Karamanie, Rumi poślubił Gowhar Khatun, z którą miał dwóch synów: Sultan Walad i Ala-eddin Chalabi. Sultan Walad, jeden z synów Rumiego, odegrał kluczową rolę w kontynuowaniu i rozwijaniu duchowego dziedzictwa ojca, zakładając zakon Mevlevi.

Kariera i edukacja Rūmī

Po śmierci ojca w 1231 roku, 25-letni Rumi przejął jego stanowisko jako islamski molvi (nauczyciel). Przez kolejne dziewięć lat kształcił się pod okiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego, kontynuując tradycję nauczania i studiów religijnych. Zanim stał się powszechnie znanym poetą, Rumi zdobył uznanie jako islamski prawnik w Konyi. W tej roli wydawał fatwy, czyli opinie prawne, wygłaszał kazania w meczetach oraz nauczał studentów w medresie. Punktem zwrotnym w jego życiu, który całkowicie odmienił jego ścieżkę kariery, było spotkanie z wędrownym derwiszem Szamsem z Tabrizu, które miało miejsce 15 listopada 1244 roku. Ta głęboka, intensywna relacja mistrz-uczeń sprawiła, że Rumi porzucił swoje dotychczasowe obowiązki nauczyciela i jurysty, skupiając się na poszukiwaniach duchowych.

Tajemiczne zniknięcie Szamsa w grudniu 1248 roku pogrążyło Rumiego w głębokiej żałobie. To właśnie to cierpienie i tęsknota stały się katalizatorem jego niezwykłej twórczości poetyckiej. W swoich wierszach Rumi poszukiwał duchowej jedności z utraconym przyjacielem, co doprowadziło do powstania jednych z najpiękniejszych dzieł literatury perskiej. Intensywna więź Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła jednak kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów w Konyi. Zarzucano mu zaniedbywanie obowiązków religijnych i nadmierną fascynację tajemniczym derwiszem. Pomimo tych trudności, przeżycia i doświadczenie związane z Szamsem stały się fundamentem jego duchowej transformacji i źródłem jego poetyckiego geniuszu.

Warto wiedzieć: Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu 15 listopada 1244 roku całkowicie odmieniło życie Rumiego, prowadząc go od kariery jurystycznej do głębokiego zaangażowania w twórczość poetycką i mistyczną.

Osiągnięcia, nagrody i dziedzictwo Rūmī

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī jest obecnie powszechnie uznawany za „najpopularniejszego poetę świata”. Jego dzieła zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, a w ostatnich latach poeta stał się najlepiej sprzedającym się autorem w Stanach Zjednoczonych, co świadczy o jego uniwersalnym przesłaniu. Z okazji 800-lecia jego urodzin w 2007 roku, UNESCO uhonorowało go, wybijając pamiątkowy medal, doceniając jego nieoceniony wkład w kulturę światową oraz promowanie idei pokoju i tolerancji. Po śmierci Rumiego, jego syn Sultan Walad wraz z uczniami założyli zakon Mevlevi, znany na całym świecie jako Zakon Wirujących Derwiszy. Ta duchowa tradycja, związana z ceremonią Sama – mistycznym tańcem wirowania – stanowi jedno z najbardziej rozpoznawalnych elementów dziedzictwa Rumiego.

Rumi wprowadził lub spopularyzował praktykę wirowania jako formę medytacji i modlitwy. Wierzył, że muzyka i taniec mogą pomóc duszy uwolnić się z więzów materialnego świata, co jest kluczowym elementem celów praktyk sufizmu. Jego idee dotyczące uniwersalizmu i tolerancji, podkreślające, że droga do Boga prowadzi przez miłość, a nie tylko przez rygorystyczne przestrzeganie rytuałów, zyskały mu rzesze zwolenników. Persowie i Żydzi, podobnie jak wyznawcy innych religii, odnajdywali w jego naukach inspirację, wierząc, że różne religie stanowią drogę do tej samej prawdy. Jego mauzoleum w Konyi jest symbolem duchowego mostu między Wschodem a Zachodem, przyciągając pielgrzymów i poszukiwaczy duchowości z całego świata.

Główne dzieła Rūmī

Najwybitniejszym dziełem Rūmī, często nazywanym „Koranem w języku perskim”, jest monumentalny poemat duchowy zatytułowany Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī). Jest to kompendium duchowych nauk, które stanowi jedno z najważniejszych dzieł literatury perskiej i światowej myśli mistycznej. Dzieło to, znane również jako Masnavi-e, jest obszernym zbiorem opowieści, przypowieści i refleksji, mających na celu prowadzenie czytelnika ku głębszemu zrozumieniu duchowej rzeczywistości. Poemat duchowy ten ukazuje wszechstronność i głębię jego myśli.

Kolejnym kluczowym dziełem jest Divan-e Shams-e Tabrizi, zbiór lirycznych wierszy, głównie gazali, które Rumi napisał pod wpływem swojej głębokiej relacji z Szamsem z Tabrizu. Ten zbiór, zawierający ponad dwadzieścia tysięcy dwuwierszy, jest wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej i duchowego uniesienia. Wiersze te są świadectwem jego przemiany duchowej i poszukiwania jedności z boskością. Prace prozą Rumiego, choć mniej znane niż jego poezja, również stanowią cenne źródło jego myśli. Należą do nich „Fihi ma fihi” (Co jest w nim, to jest w nim), będące zapisem jego rozmów i wykładów, „Majalis-e Sab’a” (Siedem Kazań), które stanowią zbiór jego nauk, oraz „Maktubat”, czyli zbiór listów. Dzieła te uzupełniają obraz Rumiego jako myśliciela i mistrza duchowego.

Filantropia, osobowość i kontrowersje

Rumi był znany z niezwykle otwartego podejścia do ludzi różnych wyznań i kultur. W swoich naukach konsekwentnie podkreślał, że droga do Boga prowadzi przede wszystkim przez miłość, a nie tylko przez rygorystyczne przestrzeganie rytuałów czy dogmatów. Ta uniwersalistyczna wizja sprawiła, że jego nauki przemawiają do ludzi o różnym pochodzeniu i przekonaniach. Mawiał, że „religie stanowią drogę” do tego samego celu, co podkreśla jego otwartość i tolerancję. Jego osobowość, nacechowana głęboką mądrością i współczuciem, przyciągała ludzi szukających duchowego przewodnictwa.

Jednakże, intensywna więź Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła ogromne kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów w Konyi. Wiele osób zarzucało mu zaniedbywanie obowiązków religijnych i nadmierną fascynację tajemniczym derwiszem, co doprowadziło do napięć i konfliktów. Po czterdziestu dniach wspólnego przebywania Szamsa i Rumiego, Szams zniknął w tajemniczych okolicznościach, co pogrążyło dżalal ad-dina w głębokiej rozpaczy. Rumi ponownie pogrążył się w żałobie, która jednak stała się inspiracją dla jego dalszej twórczości. Według przekazów, po zniknięciu Szamsa, Rumi napisał ponad dwa tysiące czterowierszy, wyrażając swoją tęsknotę i pragnienie duchowej jedności z nim, co pokazuje, jak głęboko przeżywał tę stratę. Wypowiedział wtedy słynne słowa: „Oddzieleni w duszy, choć ciałem blisko siebie.” Przeżycia i doświadczenie związane z Szamsem stały się dla niego nie tylko źródłem cierpienia, ale także impulsem do głębszego zrozumienia istoty miłości i boskości. **Ta głęboka więź i późniejsza strata stały się fundamentem jego poetyckiego geniuszu.**

Ciekawostki z życia Rūmī

Jedna z fascynujących legend związanych z Rumi opowiada o jego spotkaniu z wielkim poetą Attarem podczas ucieczki rodziny przed Mongołami. Według tej opowieści, Attar miał przepowiedzieć wielkość młodego Rumiego, widząc jego ojca idącego przed nim i mówiąc: „Oto morze, za którym płynie ocean”. Ta anegdota podkreśla niezwykłe przeznaczenie, jakie przypisywano Rumiemu od najmłodszych lat. **Jego miejsce spoczynku, Mauzoleum Rumiego w Konyi (Mevlana Museum), jest obecnie jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji.** Jest ono nie tylko miejscem kultu, ale także symbolem duchowego mostu między Wschodem a Zachodem, przyciągając odwiedzających z całego świata, pragnących poznać dziedzictwo tego wybitnego mistyka perskiego.

Po śmierci Rumiego, jego syn Sultan Walad i uczniowie założyli zakon Mevlevi, znany jako Zakon Wirujących Derwiszy. Są oni słynni z ceremonii Sama, mistycznego tańca wirowania, który stanowi integralną część praktyk duchowych. Praktyka ta, znana jako Sufi Whirling, polega na obiegowym po okręgu wokół szejcha, w celu osiągnięcia duchowego uniesienia. Rumi był zwolennikiem idei, że muzyka i taniec mogą pomóc duszy uwolnić się z więzów materialnego świata, co stanowiło kluczowy element jego nauk. **Jego twórczość została przetłumaczona na wiele języków, co świadczy o uniwersalności przekazu poety miłości.** Wśród jego dzieł wyróżnia się Masnavi-e, które jest powszechnie uznawane za poemat duchowy. Jego dzieła, w tym Divan-e Shams-e Tabrizi, zawierają gazale, które są wyrazem jego ekstatycznej miłości mistycznej. Jego życie, choć zakończyło się 17 grudnia 1273 roku, trwa w jego poezji i filozofii, inspirując kolejne pokolenia do poszukiwania światła słońca rzeczywistości.

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, poprzez swoje dzieła, nieustannie inspiruje miliony ludzi, podkreślając uniwersalność miłości i tolerancji jako drogi do duchowego oświecenia. Jego dziedzictwo przetrwało wieki, czyniąc go jednym z najbardziej wpływowych myślicieli w historii ludzkości. **Rumi pozostaje postacią żywo obecną w kulturze globalnej, a jego przesłanie o miłości i jedności wciąż rezonuje z czytelnikami na całym świecie.**

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi