Prokofiev: Siergiej Prokofiew – życie, symfonie, op.

1

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew (1891–1953) był jednym z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych kompozytorów rosyjskich XX wieku. Jego twórczość, charakteryzująca się wyrazistą melodyjnością, innowacyjnymi harmoniami i rytmiczną energią, na stałe wpisała się w światowy kanon muzyki klasycznej. W wieku 61 lat zmarł w Moskwie, pozostawiając po sobie bogaty dorobek obejmujący symfonie, balety, opery i koncerty, w tym powszechnie uwielbiane dzieła takie jak „Piotruś i wilk” oraz balet „Romeo i Julia”. Jego życie osobiste było naznaczone burzliwymi związkami, a późne lata upłynęły pod znakiem wyzwań politycznych w Związku Radzieckim.

Prokofiew zasłynął jako kompozytor odważnie wytyczający nowe ścieżki, łącząc tradycję z nowoczesnością. Jego styl, często określany mianem „klasyki nowoczesności”, jest rozpoznawalny dzięki żywiołowości, subtelnej ironii i głębokiemu liryzmowi. Twórczość artysty obejmuje dzieła symfoniczne, baletowe, operowe, kameralne i fortepianowe, które do dziś stanowią fundamentalny element repertuaru światowych orkiestr i sal koncertowych. Życiorys Prokofiewa, naznaczony emigracją i powrotem do ojczyzny, odzwierciedla burzliwe czasy XX wieku, w których przyszło mu tworzyć.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na marzec 1953 roku miał 61 lat.
• Żona/Mąż: Lina Codina (pierwsza żona), Mira Mendelson (druga żona).
• Dzieci: Dwóch synów z pierwszego małżeństwa (w tym Oleg).
• Zawód: Kompozytor, pianista.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z głównych kompozytorów XX wieku, stworzył dzieła, które na stałe wpisały się w historię muzyki, łącząc innowacyjność z melodyjnością.

Podstawowe informacje o Siergieju Prokofiewie

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew, którego nazwisko jest synonimem przełomowych dzieł muzyki XX wieku, urodził się 27 kwietnia 1891 roku w Sontsowce, wiejskiej posiadłości w ówczesnym ujeździe bachmuckim Imperium Rosyjskiego (obecnie Ukraina, obwód doniecki). Już od najmłodszych lat wykazywał niezwykłe zdolności muzyczne, zapowiadając przyszłą karierę wybitnego kompozytora. Swoje wykształcenie zdobywał na prestiżowym Konserwatorium Petersburskim, gdzie kształcił swój talent pod okiem takich mistrzów jak Anatolij Liadow, Nikołaj Czerepnin i Nikołaj Rimski-Korsakow, zdobywając gruntowną wiedzę z zakresu harmonii, kontrapunktu, dyrygentury i orkiestracji. Siergiej Prokofiew zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 61 lat. Tragiczny zbieg okoliczności sprawił, że jego odejście zbiegło się w czasie ze śmiercią Józefa Stalina, co spowodowało, że wieść o śmierci wielkiego artysty została niemal całkowicie przyćmiona przez żałobę narodową ogarniętą krajem.

Rodzina i życie prywatne Siergieja Prokofiewa

Życie osobiste Siergieja Prokofiewa było równie dynamiczne jak jego kariera muzyczna. W 1923 roku kompozytor poślubił hiszpańską śpiewaczkę Carolinę (Linę) Codinę, z którą doczekał się dwóch synów, w tym Olega. Małżeństwo to zakończyło się separacją w 1941 roku, a formalny rozwód nastąpił w 1947 roku. Rok później Siergiej Prokofiew ożenił się ponownie, tym razem z Mirą Mendelson, która była jego wieloletnią towarzyszką i współautorką libretta do opery „Wojna i pokój”. Mira Mendelson stanowiła dla kompozytora cenne wsparcie w trudnych latach powojennych, naznaczonych atakami politycznymi. Los pierwszej żony, Liny, potoczył się tragicznie – po rozstaniu została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa i skazana na 20 lat łagru. Dopiero po śmierci Stalina i Prokofiewa, w 1956 roku, Lina odzyskała wolność.

Kariera i twórczość Siergieja Prokofiewa

Początki jako „cudowne dziecko”

Już od najmłodszych lat Siergiej Prokofiew wykazywał niezwykłe predyspozycje muzyczne. Swoją pierwszą kompozycję fortepianową, „Indyjski galop”, napisał w wieku zaledwie pięciu lat – partyturę spisała jego matka, która dostrzegła jego talent. Jako dziewięciolatek stworzył już swoją pierwszą operę, „Olbrzym”, co świadczyło o jego wczesnej dojrzałości kompozytorskiej i ambicjach artystycznych.

Reputacja muzycznego buntownika

W okresie studiów w Konserwatorium Petersburskim Siergiej Prokofiew zyskał reputację muzycznego ikonoklasty i buntownika. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe, charakteryzujące się agresywną dysonansowością i niezwykłymi wymaganiami technicznymi, szokowały zarówno publiczność, jak i krytyków. Ten odważny, nowatorski styl od razu odróżniał go od współczesnych mu kompozytorów i zapowiadał jego rolę w kształtowaniu muzyki XX wieku.

Współpraca z Ballets Russes

Przełomowym momentem w karierze Siergieja Prokofiewa była współpraca z Siergiejem Diagilewem i jego słynną grupą Ballets Russes. Choć Diagilew początkowo odrzucił pierwszy projekt baletowy Prokofiewa, „Ała i Łolli”, dostrzegł jego potencjał i zamówił kolejne dzieła. Wśród nich znalazł się niezwykle udany balet „Chout” (znany także jako „Błazen”), a także „Le pas d’acier” i „Syn marnotrawny”. Te produkcje ugruntowały pozycję Prokofiewa jako ważnego twórcy muzyki baletowej.

Okres emigracji (1918–1936)

Po rewolucji październikowej w 1917 roku, Siergiej Prokofiew, za zgodą bolszewickiego komisarza ds. oświaty Anatolija Łunaczarskiego, zdecydował się na emigrację z Rosji. Przez kilkanaście lat mieszkał kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. Okres ten był czasem intensywnej działalności koncertowej jako pianista, a także komponowania na zamówienie zachodnich instytucji muzycznych. W tym czasie powstała między innymi jego słynna opera „Miłość do trzech pomarańczy”, zamówiona przez operę w Chicago. Emigracja pozwoliła mu na swobodne eksperymentowanie z nowymi formami i stylami, z dala od politycznych zawirowań.

Powrót do Związku Radzieckiego

W 1936 roku, po latach spędzonych na emigracji, Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do Związku Radzieckiego. Decyzja ta, podjęta wraz z rodziną, miała znaczący wpływ na jego twórczość. W ojczyźnie powstały jego najbardziej przystępne i powszechnie rozpoznawalne dzieła, takie jak bajka muzyczna „Piotruś i wilk” oraz jeden z najpiękniejszych baletów wszech czasów – „Romeo i Julia”. Powrót ten jednak nie oznaczał końca wyzwań, zwłaszcza w kontekście napiętej sytuacji politycznej.

Nagrody i osiągnięcia Siergieja Prokofiewa

Rok 1914 był dla młodego Siergieja Prokofiewa niezwykle ważny. Właśnie wtedy, kończąc studia w Konserwatorium Petersburskim, wziął udział w prestiżowym konkursie dla pięciu najlepszych studentów fortepianu. Zaprezentował podczas niego własny I Koncert fortepianowy, który zachwycił jurorów i przyniósł mu zwycięstwo. Nagrodą za jego wirtuozerię i kompozytorski kunszt był fortepian marki Schroeder, co stanowiło znaczące wyróżnienie i potwierdzenie talentu.

Siergiej Prokofiew jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych kompozytorów XX wieku. Jego dorobek artystyczny jest imponujący i obejmuje siedem ukończonych oper, siedem symfonii, osiem baletów, pięć koncertów fortepianowych oraz dziewięć sonat fortepianowych. Te dzieła stanowią nie tylko świadectwo jego geniuszu, ale również kluczowy element historii muzyki nowoczesnej, kształtując jej kierunki i inspirując kolejne pokolenia artystów. Jego muzyka, często łącząca innowacyjne podejście z klasyczną formą, przyniosła mu miano „klasyka nowoczesności”.

Muzyka i styl Siergieja Prokofiewa

Dzieła symfoniczne i baletowe

Twórczość symfoniczna i baletowa Siergieja Prokofiewa obfituje w arcydzieła, które na stałe weszły do światowego repertuaru. Jednym z najbardziej znanych przykładów jest jego Symfonia „Klasyczna”, napisana w stylu nawiązującym do twórczości Haydna, jakby ten kompozytor żył w 1917 roku. Inne wybitne dzieła to epicka suita „Lejtnant Kiże”, która pierwotnie stanowiła muzykę do filmu, oraz monumentalny balet „Kopciuszek”, będący wspaniałą interpretacją klasycznej baśni. Te kompozycje świadczą o wszechstronności Prokofiewa i jego umiejętności tworzenia muzyki o różnorodnym charakterze, od lekkiej i dowcipnej po głęboką i liryczną.

Muzyka filmowa i patriotyczna

Okres II wojny światowej był dla Siergieja Prokofiewa czasem intensywnej pracy nad dziełami o patriotycznym charakterze. Skomponował wówczas muzykę do filmu „Aleksander Newski”, która do dziś jest uznawana za jedno z najwybitniejszych osiągnięć w dziedzinie muzyki filmowej. Równocześnie pracował nad swoim najbardziej ambitnym dziełem operowym – monumentalną adaptacją powieści Lwa Tołstoja „Wojna i pokój”. Ta opera, będąca epickim freskiem historycznym, wymagała od kompozytora ogromnego rozmachu i mistrzostwa w operowaniu large scale’owymi formami.

Kontrowersje i trudności w życiu Siergieja Prokofiewa

Rok 1948 okazał się niezwykle trudny dla Siergieja Prokofiewa. Stał się on ofiarą nagonki politycznej, która dotknęła wielu radzieckich artystów. Został oskarżony o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i „formalistycznej”, która była rzekomo obca radzieckiemu narodowi. Te zarzuty, wysunięte przez władze, miały drastyczny wpływ na jego zdrowie i sytuację finansową, ograniczając jego swobodę twórczą i powodując głębokie cierpienie.

Już w młodości Siergiej Prokofiew wchodził w konflikty z konserwatywną publicznością. Premiera jego II Koncertu fortepianowego w 1913 roku wywołała prawdziwy skandal. Publiczność, nieprzygotowana na tak odważne i nowatorskie brzmienia, reagowała gwałtownie, krzycząc, że „koty na dachu robią lepszą muzykę”. Jednocześnie jednak, wśród modernistów i entuzjastów awangardy, dzieło to spotkało się z zachwytem, potwierdzając rewolucyjny charakter twórczości Prokofiewa i jego zdolność do dzielenia odbiorców na dwa skrajne obozy.

Hobby i pasje Siergieja Prokofiewa

Pasja do szachów

Siergiej Prokofiew był nie tylko mistrzem klawiatury i kompozycji, ale także zapalonym szachistą. Swoją pasję do gry w szachy rozwijał od siódmego roku życia. Jego umiejętności były na tyle wysokie, że w 1914 roku udało mu się pokonać w symultanie przyszłego mistrza świata, José Raúla Capablankę. W latach 30. XX wieku Prokofiew regularnie grywał z innymi wybitnymi szachistami, w tym z Michaiłem Botwinnikiem, przyszłym wielokrotnym mistrzem świata. Szachy stanowiły dla niego nie tylko rozrywkę, ale także intelektualne wyzwanie i inspirację.

Statystyki błędów

W czasach studenckich Siergiej Prokofiew był postrzegany przez niektórych jako osoba arogancka. Wynikało to z jego skrupulatności i tendencji do prowadzenia dokładnych statystyk błędów popełnianych przez swoich kolegów z klasy. Choć takie podejście nie przysparzało mu popularności w Konserwatorium Petersburskim, świadczyło o jego niezwykłej wrażliwości na szczegóły i dążeniu do perfekcji, co później przełożyło się na jego wybitne kompozycje.

Ciekawostki o Siergieju Prokofiewie

Relacja ze Strawińskim

Choć Siergiej Prokofiew i Igor Strawiński należeli do grona największych gigantów rosyjskiej muzyki przełomu XIX i XX wieku, ich wzajemne relacje były złożone i nie zawsze jednoznaczne. Mimo pewnych napięć i odmiennych dróg artystycznych, Strawiński wyrażał uznanie dla twórczości Prokofiewa. Według anegdot, Strawiński nazwał balet Prokofiewa „Błazen” jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słucha z prawdziwą przyjemnością, co było znaczącym komplementem ze strony tak wybrednego krytyka.

Wsparcie młodych talentów

Pomimo ataków politycznych i trudności, z jakimi mierzył się Siergiej Prokofiew w późniejszych latach życia, cieszył się on ogromnym wsparciem ze strony młodej generacji wirtuozów. Wielu młodych artystów widziało w nim mistrza i inspirację, a on sam chętnie wspierał ich rozwój. Dla wybitnego pianisty Swiatosława Richtera napisał IX Sonatę fortepianową, a dla słynnego wiolonczelisty Mścisława Rostropowicza stworzył imponującą Symfonię-Koncert na wiolonczelę. To zaangażowanie w promowanie talentów świadczy o jego wielkoduszności i trosce o przyszłość muzyki.

Lista kluczowych dzieł Siergieja Prokofiewa

• Opera „Miłość do trzech pomarańczy”
• Balet „Chout” (Błazen)
• Balet „Le pas d’acier”
• Balet „Syn marnotrawny”
• „Piotruś i wilk”
• Balet „Romeo i Julia”
• Symfonia „Klasyczna”
• Suita „Lejtnant Kiże”
• Balet „Kopciuszek”
• Muzyka do filmu „Aleksander Newski”
• Opera „Wojna i pokój”
• I Koncert fortepianowy
• II Koncert fortepianowy
• IX Sonata fortepianowa
• Symfonia-Koncert na wiolonczelę

Tabela kluczowych wydarzeń z życia Siergieja Prokofiewa

Warto wiedzieć: Siergiej Prokofiew był nie tylko genialnym kompozytorem, ale również zapalonym szachistą, który w 1914 roku pokonał w symultanie przyszłego mistrza świata José Raúla Capablankę.

Siergiej Prokofiew, mimo życiowych trudności i politycznych nacisków, pozostawił po sobie dziedzictwo muzyczne, które do dziś inspiruje swoim niepowtarzalnym połączeniem odwagi, liryzmu i innowacyjności, utwierdzając jego pozycję jako jednego z filarów muzyki XX wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev