Mata Hari: kobieta szpieg i jej pluton egzekucyjny

1

Margaretha Geertruida Zelle, znana światu jako Mata Hari, była holenderską tancerką egzotyczną, której życie zakończyło się tragicznie w 1917 roku. Urodzona 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden, na chwilę obecną (rok 2024) miałaby 148 lat. Choć przez lata otaczały ją legendy o egzotycznym pochodzeniu, była córką holenderskich rodziców. Jej kariera artystyczna, która przyniosła jej międzynarodową sławę jako tancerce egzotycznej, ostatecznie doprowadziła ją do oskarżenia o szpiegostwo na rzecz Niemiec w czasie I wojny światowej. Jej historia jest fascynującym przykładem życia w cieniu tajemnicy i kontrowersji.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 2024 ma 148 lat.
• Żona/Mąż: Była żoną Rudolfa MacLeoda.
• Dzieci: Miała dwoje dzieci: syna Normana-Johna i córkę Louise Jeanne.
• Zawód: Tancerka egzotyczna, artystka kabaretowa, domniemana szpiegini.
• Główne osiągnięcie: Zdobycie międzynarodowej sławy jako Mata Hari, symbol femme fatale i egzotycznej tancerki.

Kim była Margaretha Geertruida Zelle, czyli Mata Hari?

Margaretha Geertruida Zelle, znana światu pod scenicznym pseudonimem Mata Hari, przyszła na świat 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden w Holandii. Choć przez lata pojawiały się liczne spekulacje dotyczące jej egzotycznego pochodzenia, sugerujące wpływy żydowskie, malajskie lub jawajskie, współczesne badania historyczne jednoznacznie potwierdzają, że oboje jej rodzice byli Holendrami. Pseudonim artystyczny „Mata Hari” pochodzi z języka indonezyjskiego i dosłownie oznacza „oko dnia”, będąc w lokalnym języku określeniem słońca. Życie Margarethy Geertruidy Zelle zakończyło się tragicznie 15 października 1917 roku, kiedy to w wieku 41 lat została rozstrzelana przez francuski pluton egzekucyjny w Vincennes. Została oskarżona o szpiegostwo na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej. Jej postać stała się w kulturze masowej synonimem „kobiety fatalnej”, która wykorzystuje uwodzenie do celów wywiadowczych, co jest ściśle związane z jej karierą egzotycznej tancerki i domniemanymi podbojami miłosnymi w kręgach władzy.

Pochodzenie i wczesne życie Margarethy Geertruidy Zelle

Margaretha Geertruida Zelle urodziła się w zamożnej holenderskiej rodzinie. Jej ojcem był Adam Zelle, właściciel fabryki kapeluszy i inwestor naftowy, a matką Antje van der Meulen. Dzięki sukcesom finansowym ojca, Margaretha wraz z trzema młodszymi braćmi wiodła luksusowe dzieciństwo, które jednak nie trwało długo. Przełomowym momentem w życiu młodej Margarethy był rok 1889, kiedy jej ojciec ogłosił bankructwo. To wydarzenie doprowadziło do rozwodu jej rodziców. Sytuacja skomplikowała się jeszcze bardziej po śmierci matki w 1891 roku. Rozpad rodziny oznaczał dla Margarethy koniec stabilnego życia i konieczność odnalezienia się w nowej rzeczywistości pod opieką ojca chrzestnego. W młodości Margaretha uczyła się na nauczycielkę przedszkola w Lejdzie, jednak jej edukacja zakończyła się przedwcześnie. Została usunięta z placówki przez opiekuna po tym, jak dyrektor szkoły zaczął z nią jawnie flirtować.

Rodzina i życie prywatne

Rodzice i wczesne dzieciństwo

Margaretha Geertruida Zelle była córką Adama Zelle, zamożnego przedsiębiorcy, oraz Antje van der Meulen. Dzięki stabilnej sytuacji finansowej ojca, jej dzieciństwo upływało w dostatku, co pozwoliło jej i jej trzem młodszym braciom na beztroskie dorastanie. Ten okres względnego spokoju i luksusu nie trwał jednak długo, gdyż ojciec zbankrutował w 1889 roku.

Rozpad rodziny i tragedia młodości

Bankructwo ojca w 1889 roku doprowadziło do rozwodu rodziców Margarethy. Sytuacja skomplikowała się jeszcze bardziej po śmierci matki w 1891 roku. Rozpad rodziny oznaczał dla Margarethy koniec stabilnego życia i konieczność odnalezienia się w nowej rzeczywistości pod opieką ojca chrzestnego. Tragedia rodzinna pogłębiła się po śmierci matki, co stanowiło kolejny cios dla młodej Margarethy.

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem

W wieku 18 lat, w poszukiwaniu stabilizacji i możliwości wyrwania się z trudnej sytuacji życiowej, Margaretha odpowiedziała na ogłoszenie matrymonialne. Kapitan holenderskiej armii kolonialnej, Rudolf MacLeod, poszukiwał żony, a ich spotkanie zaowocowało ślubem. Pobrali się 11 lipca 1895 roku w Amsterdamie, rozpoczynając tym samym nowy, wspólny etap swojego życia. Małżeństwo to okazało się być źródłem głębokiego nieszczęścia.

Tragiczne losy dzieci

Z małżeństwa z Rudolfem MacLeodem Margaretha doczekała się dwojga dzieci: syna Normana-Johna (1897–1899), który zmarł w dzieciństwie, prawdopodobnie w wyniku powikłań po leczeniu syfilisu, oraz córki Louise Jeanne (1898–1919), która zmarła w wieku 21 lat. Losy jej dzieci były szczególnie tragiczne, a śmierć syna stanowiła kolejny cios dla młodej matki.

Przemoc domowa i rozwód

Małżeństwo Margarethy z Rudolfem MacLeodem okazało się być źródłem głębokiego nieszczęścia. Mąż był alkoholikiem, a ponadto znęcał się nad nią fizycznie i publicznie utrzymywał konkubinę. Ciężkie warunki życia i przemoc domowa doprowadziły do nieuchronnego rozstania pary. Ostatecznie, w 1902 roku, Mata Hari i jej mąż podjęli decyzję o separacji, co zakończyło ich trudny i bolesny związek.

Kariera artystyczna: Egzotyczna tancerka

Po przeprowadzce do Paryża w 1903 roku, Margaretha Zelle poszukiwała nowych dróg kariery. Początkowo pracowała jako amazonka cyrkowa, występując pod nazwiskiem Lady MacLeod. Dodatkowo, dorabiała jako modelka dla artystów, co pozwoliło jej na utrzymanie się w tętniącym życiem mieście. Przełom w karierze Margarethy nastąpił 13 marca 1905 roku. Podczas swojego debiutu scenicznego w Musée Guimet, stała się natychmiastową sensacją. Sukces ten zawdzięczała w dużej mierze wymyślonej przez siebie historii o byciu jawajską księżniczką hinduskiego pochodzenia, co dodawało jej występom egzotycznej aury i tajemniczości. To właśnie wtedy narodziła się legenda Maty Hari.

Styl występów i kontrowersje

Występy tancerki egzotycznej charakteryzowały się odważnym podejściem do estetyki tańca. Jej występy opierały się na stopniowym zrzucaniu ubrań, doprowadzając widownię do momentu, w którym pozostawała jedynie w biżuteryjnym napierśniku oraz ozdobach na ramionach i głowie. Ważnym aspektem jej występów było to, że nigdy nie występowała całkowicie nago z przodu, ponieważ wstydziła się swojego małego biustu. Ten specyficzny styl, łączący zmysłowość z pewną dozą niedopowiedzenia, przyciągał tłumy i budził kontrowersje.

Schyłek kariery

Około 1910 roku popularność tancerki egzotycznej zaczęła stopniowo słabnąć. Pojawienie się licznych naśladowczyń, które kopiowały jej styl, sprawiło, że jej występy stały się mniej unikalne. Krytycy zaczęli zarzucać jej brak autentycznego talentu artystycznego, twierdząc, że jej sukces opierał się głównie na „tanim ekshibicjonizmie”. Mimo to, Margaretha Geertruida Zelle nadal występowała, choć jej pozycja na scenie nie była już tak dominująca jak wcześniej. Ostatni występ w karierze dała 13 marca 1915 roku.

Działalność szpiegowska i proces

Działalność Margarethy Geertruidy Zelle jako agentki wywiadu podczas pierwszej wojny światowej jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych aspektów jej życia. Pod koniec 1916 roku, przebywając w Madrycie, Margaretha Geertruida Zelle nawiązała kontakt z niemieckim attaché, majorem Arnoldem Kalle. Ten etap jej życia zdaje się wskazywać na podwójną grę. Niemcy, uznając informacje przekazywane przez nią za bezwartościowe plotki, celowo wysłali do Berlina depeszę napisaną łatwym do złamania kodem. Depesza ta identyfikowała ją jako szpiega o kryptonimie H-21, co miało na celu sprowokowanie Francuzów do jej aresztowania. Ten podstępny krok Niemców był kluczowy w dalszym rozwoju wydarzeń.

Relacja z Wadimem Masłowem i werbunek

Podczas I wojny światowej, Margaretha Geertruida Zelle nawiązała bliską relację z 23-letnim rosyjskim kapitanem Wadimem Masłowem. Gdy kapitan został ranny, Margaretha Geertruida Zelle, w zamian za pozwolenie na odwiedzenie go w szpitalu polowym, zgodziła się szpiegować dla Francji. To właśnie ta sytuacja otworzyła jej drzwi do świata wywiadu. Kapitan Georges Ladoux z francuskiego Deuxième Bureau zaoferował jej milion franków za uwiedzenie następcy tronu Niemiec, księcia Wilhelma, i wydobycie od niego tajemnic wojskowych. Wydawało się, że Margaretha Geertruida Zelle weszła w rolę agentki francuskiego wywiadu.

Podwójna gra i zdrada Niemców

W 1916 roku, przebywając w Madrycie, Margaretha Geertruida Zelle nawiązała kontakt z niemieckim attaché, majorem Arnoldem Kalle. Ten etap jej życia zdaje się wskazywać na podwójną grę. Niemcy, uznając informacje przekazywane przez nią za bezwartościowe plotki, celowo wysłali do Berlina depeszę napisaną łatwym do złamania kodem. Depesza ta identyfikowała ją jako szpiega o kryptonimie H-21, co miało na celu sprowokowanie Francuzów do jej aresztowania. Ten podstępny krok Niemców był kluczowy w dalszym rozwoju wydarzeń.

Proces i rola kozła ofiarnego

Margaretha Geertruida Zelle została aresztowana 13 lutego 1917 roku w Paryżu. Francuski rząd, znajdujący się pod presją klęsk na froncie i buntów w armii, potrzebował sukcesu propagandowego. W tej sytuacji Margaretha Geertruida Zelle została wykreowana na „super-szpiega”, która miała być odpowiedzialna za śmierć 50 000 żołnierzy. Proces, który rozpoczął się 24 lipca 1917 roku, był w dużej mierze pokazowy. Nie przedstawiono jednoznacznych dowodów na to, że jej działania realnie wpłynęły na przebieg wojny, co sugeruje, że Margaretha Geertruida Zelle mogła stać się kozłem ofiarnym w trudnej sytuacji politycznej i militarnej Francji.

Kontrowersje i egzekucja

Choć oskarżona o szpiegostwo, dowody przeciwko Margarecie Geertruidzie Zelle były słabe, a wielu historyków uważa ją za kozła ofiarnego. Dramatyczny finał życia Margarethy Geertruidy Zelle miał miejsce 15 października 1917 roku. Według relacji świadka, Henry’ego Walesa, Margaretha Geertruida Zelle odmówiła zawiązania oczu i przywiązania do słupa. Tuż przed salwą plutonu egzekucyjnego, miała posłać żołnierzom pożegnalny pocałunek. Jej postawa podczas egzekucji, pełna godności i odwagi, do dziś budzi podziw i pozostaje częścią jej legendy. Data 15 października 1917 roku zapisała się w historii jako dzień jej śmierci.

Postawa podczas egzekucji

Dramatyczny finał życia Margarethy Geertruidy Zelle miał miejsce 15 października 1917 roku. Według relacji świadka, Henry’ego Walesa, Margaretha Geertruida Zelle odmówiła zawiązania oczu i przywiązania do słupa. Tuż przed salwą plutonu egzekucyjnego, miała posłać żołnierzom pożegnalny pocałunek. Jej postawa podczas egzekucji, pełna godności i odwagi, do dziś budzi podziw i pozostaje częścią jej legendy.

Wątpliwości co do winy i rehabilitacja

Do dziś istnieją poważne wątpliwości co do winy Margarethy Geertruidy Zelle. W 2001 roku fundacja jej imienia, opierając się na odtajnionych aktach brytyjskiego MI5, bezskutecznie wnioskowała do rządu Francji o jej rehabilitację. Dokumenty sugerują, że choć mogła być szpiegiem niskiego szczebla lub osobą wykorzystywaną przez różne służby, wiele dowodów przeciwko niej zostało sfałszowanych przez francuskie służby wywiadowcze. Historia ta jest przykładem działania podwójnego agenta i niejasnych powiązań w świecie szpiegostwa pierwszej wojny światowej.

Losy ciała

Po egzekucji, nikt z rodziny nie zgłosił się po ciało Margarethy Geertruidy Zelle. W związku z tym, zostało ono przekazane do celów naukowych. Co ciekawe, jej głowa była przez lata przechowywana w Muzeum Anatomii w Paryżu, jednak w 2000 roku odkryto, że zaginęła. Prawdopodobnie zaginęła podczas przeprowadzki muzeum w 1954 roku. Ta niezwykła historia ciała Margarethy Geertruidy Zelle dodaje kolejny, mroczny rozdział do jej już i tak fascynującej biografii.

Kluczowe daty z życia Margarethy Geertruidy Zelle

Ciekawostki z życia Margarethy Geertruidy Zelle

Edukacja

W młodości Margaretha Geertruida Zelle uczyła się na nauczycielkę przedszkola w Lejdzie. Jednakże, jej edukacja zakończyła się przedwcześnie. Została usunięta z placówki przez opiekuna po tym, jak dyrektor szkoły zaczął z nią jawnie flirtować, co świadczy o wczesnych doświadczeniach Margarethy z zainteresowaniem ze strony mężczyzn i potencjalnymi konsekwencjami takich relacji. Ten incydent może być postrzegany jako jeden z pierwszych sygnałów jej skłonności do budowania relacji opartych na uwodzeniu i manipulacji.

Znajomości i sieć kontaktów

Margaretha Geertruida Zelle była długoletnią kochanką milionera Émile’a Étienne’a Guimeta, fundatora muzeum, w którym debiutowała jako tancerka. Jej sieć kontaktów była niezwykle rozległa i obejmowała najwyższych rangą oficerów oraz polityków wielu krajów europejskich. Te znajomości, choć budowały jej pozycję w towarzystwie, miały również niebagatelny wpływ na jej późniejsze losy, wplątując ją w świat szpiegostwa. Jej życie, od skromnych początków po blaski i cienie kariery, było pełne niezwykłych zwrotów akcji.

Ubiór podczas śmierci

Istnieją sprzeczne relacje co do stroju, w którym Margaretha Geertruida Zelle stawiła się na egzekucji. Niektóre źródła podają, że miała na sobie specjalnie uszyty garnitur amazoński i białe rękawiczki. Ten szczegół, choć może wydawać się drobny, dodaje kolejnej warstwy tajemniczości i symboliki do jej tragicznego końca, podkreślając jej niepowtarzalny styl nawet w obliczu śmierci. Jej historia, pełna paradoksów i niejasności, wciąż fascynuje.

Margaretha Geertruida Zelle, znana jako Mata Hari, przeszła od kariery egzotycznej tancerki do tragicznego końca jako oskarżona o szpiegostwo, co podkreśla złożoność jej losów i niejednoznaczność faktów historycznych. Jej życie, choć krótkie, pozostaje symbolem tajemnicy, intrygi i kobiecej siły, która potrafiła zafascynować świat, a ostatecznie doprowadziła ją do zguby.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Mata_Hari