Marcin Luter: Reformator, 95 tez w Wittenberdze (31 października 1517)

1

Marcin Luter, urodzony 10 listopada 1483 roku, był niemieckim teologiem, prezbiterem katolickim i niekwestionowanym liderem reformacji, która wywarła fundamentalny wpływ na kształt Europy. Jego działalność jako reformatora religijnego, tłumacza Biblii i twórcy doktryny luteranizmu na zawsze zmieniła oblicze chrześcijaństwa. Luter, posiadający stopień doktora teologii oraz magistra filozofii, stał się postacią, która zainicjowała rozłam z Kościołem katolickim, odrzucając jego autorytet i wprowadzając nowe, fundamentalne zasady wiary.

Na dzień dzisiejszy, Marcin Luter miałby 540 lat. Jego życie prywatne, choć mniej znane niż teologiczne dokonania, również zawierało elementy budzące zainteresowanie. Ojciec Marcina, Hans Luder, był dziedzicznym czynszownikiem, który wraz z matką Małgorzatą, przeniósł się do Turyngii, gdzie pracował jako górnik, a później właściciel pieca hutniczego. Relacje z ojcem były złożone – opisywany jako „wesoły kompan”, jednocześnie był surowym rodzicem, którego metody wychowawcze mogły wpłynąć na późniejsze lęki Lutra związane z postrzeganiem Boga. Warto również wspomnieć o spekulacjach Dietricha Emme’a, sugerujących, że Luter mógł mieć żonę i dziecko jeszcze przed wstąpieniem do klasztoru, choć te doniesienia są kwestionowane.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 540 lat (na dzień dzisiejszy)
• Żona/Mąż: Katarzyna von Bora (od 1525 r.)
• Dzieci: Sześcioro (Jonas, Elisabeth, Magdalena, Martin, Paul, Margareta)
• Zawód: Teolog, reformator religijny, prezbiter
• Główne osiągnięcie: Zapoczątkowanie Reformacji, tłumaczenie Biblii na język niemiecki

Podstawowe informacje o Marcinie Lutrze

Marcin Luter, urodzony jako Martin Luder 10 listopada 1483 roku w Eisleben, zasłynął jako wybitny teolog i duchowny, którego działania zapoczątkowały reformację. Był człowiekiem o wszechstronnym wykształceniu, posiadającym stopień doktora teologii oraz magistra filozofii. Jego rola jako tłumacza i reformatora religijnego miała nieoceniony wpływ na europejską strukturę religijną. Swoje życie zakończył 18 lutego 1546 roku również w rodzinnym Eisleben, a jego doczesne szczątki spoczywają w Kościele Wszystkich Świętych w Wittenberdze. Jako katolicki prezbiter w zakonie augustianów, Luter zainicjował ruch reformacyjny, który po jego ekskomunice przekształcił się w luteranizm, wczesną formę protestantyzmu.

Życie prywatne i rodzinne Marcina Lutra

Rodzice i status majątkowy

Rodzice Marcina Lutra, Hans i Małgorzata (Margarethe) Luder, byli dziedzicznymi czynszownikami. Z powodów ekonomicznych przenieśli się do Turyngii, gdzie Hans Luder znalazł pracę najpierw jako górnik, a następnie jako właściciel pieca hutniczego w Mansfeld. Ten status majątkowy i pochodzenie stanowiły tło dla wczesnych lat przyszłego reformatora.

Relacje z ojcem i ich wpływ

Relacja Marcina Lutra z ojcem, Hansem Luderem, była złożona. Sam Marcin opisywał ojca jako „wesołego kompana”, jednakże był on jednocześnie rodzicem bardzo surowym. Jednym z przykładów tej surowości było pobicie Marcina do krwi za kradzież orzecha. Wydarzenie to, według analiz, mogło mieć wpływ na późniejsze lękowe postrzeganie przez Lutra relacji z Bogiem.

Kontrowersje i plotki dotyczące pochodzenia

Postać Marcina Lutra bywała obiektem oszczerczych kampanii. Katolicki polemista Johannes Cochläus rozpowszechniał plotki, jakoby matka Lutra była służącą w łaźni, a sam Marcin miał być owocem jej związku z diabłem. Takie pomówienia świadczą o intensywności i kontrowersjach towarzyszących działalności reformatora.

Teorie o wczesnym małżeństwie

Badacz Dietrich Emme wysunął hipotezę, opartą na poszlakach, m.in. z mowy biesiadnej z 1526 roku, że Marcin Luter mógł być żonaty i mieć dziecko jeszcze przed wstąpieniem do klasztoru. Informacja ta jest jednak przez wielu badaczy kwestionowana i nie stanowi powszechnie przyjętego faktu z życia Lutra.

Małżeństwo z Katarzyną von Bora

W 1525 roku Marcin Luter poślubił Katarzynę von Bora, byłą zakonnicę. Ich związek, choć początkowo budzący kontrowersje, stał się wzorem małżeństwa protestanckiego duchownego, a Katarzyna von Bora zyskała miano „pierwszej damy reformacji”.

Rodzina i potomstwo

Marcin Luter i Katarzyna von Bora mieli sześcioro dzieci: Jonas, Elisabeth, Magdalena, Martin, Paul i Margareta. Ich potomstwo było świadectwem nowego modelu życia rodzinnego dla reformowanych duchownych.

Edukacja i studia Marcina Lutra

Początki nauki i wspomnienia z dzieciństwa

Naukę szkolną Marcin Luter rozpoczął 12 marca 1488 roku, mając zaledwie cztery i pół roku. Pomimo wczesnego wieku, okres ten wspominał po latach bardzo negatywnie, co może świadczyć o trudnych doświadczeniach edukacyjnych.

Studia na Uniwersytecie w Erfurcie

W 1501 roku, mając 18 lat, Luter rozpoczął studia na renomowanym Uniwersytecie w Erfurcie. Uczelnia ta wyróżniała się nowoczesnym podejściem pedagogicznym, znanym jako *via moderna*, i cieszyła się silnymi wpływami humanizmu, co stanowiło inspirujące środowisko dla młodego studenta.

Kariera prawnicza i decyzja ojca

Zgodnie z wolą ojca, który pragnął dla syna stabilnej przyszłości zawodowej, po uzyskaniu tytułu magistra filozofii w styczniu 1505 roku, Marcin Luter 20 maja tego samego roku zapisał się na wydział prawa. Ta ścieżka kariery miała zapewnić mu bezpieczne zajęcie.

Życie klasztorne i geneza Reformacji

Nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu

Przełomowym momentem w życiu Marcina Lutra była nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu augustianów. 17 lipca 1505 roku, po złożeniu ślubowania podczas gwałtownej burzy pod Stotternheim (2 lipca 1505 r.), kiedy to przerażony uderzeniem pioruna obiecał zostać mnichem, Luter porzucił dotychczasowe plany.

Alternatywna wersja wstąpienia do klasztoru

Badacz Dietrich Emme sugeruje alternatywną interpretację wstąpienia Lutra do klasztoru. Według jego teorii, mogło to być działanie mające na celu uniknięcie procesu sądowego za zabicie przyjaciela w pojedynku, gdyż zakon zapewniał tzw. azyl kościelny.

Święcenia kapłańskie

4 kwietnia 1507 roku Marcin Luter przyjął prezbiterat, czyli święcenia kapłańskie. Był to kluczowy etap jego kariery w strukturach Kościoła katolickiego, poprzedzający jego późniejszy, znaczący rozłam.

Spór o odpusty i ogłoszenie 95 tez

Bezpośrednim zapalnikiem reformacji stało się ogłoszenie przez Marcina Lutra 95 tez. W tym przełomowym dokumencie ostro potępił on praktykę sprzedaży odpustów, odrzucając możliwość kupowania łaski Bożej za pieniądze. To wydarzenie, datowane na 31 października 1517 roku, zapoczątkowało szeroko zakrojony ruch reformacyjny.

Ekskomunika ze strony Kościoła katolickiego

Kościół katolicki zareagował na działalność Lutra ekskomuniką. W 1521 roku oficjalnie nałożono ją na niego i jego zwolenników, co ostatecznie przypieczętowało jego rozstanie z papiestwem i umocniło jego pozycję jako lidera protestantyzmu.

Twórczość i doktryna Marcina Lutra

Pięć zasad protestantyzmu

Marcin Luter sformułował fundamenty nowej wiary, znane jako pięć zasad protestantyzmu: *sola scriptura* (jedynie Pismo), *sola fide* (jedynie wiara), *sola gratia* (jedynie łaska), *solus Christus* (jedynie Chrystus) oraz *solum Verbum* (jedynie Słowo). Zasady te stanowiły rdzeń jego teologii i odróżniały jego nauki od tradycyjnych dogmatów katolickich.

Monumentalny przekład Biblii na język niemiecki

Jednym z największych osiągnięć Marcina Lutra był monumentalny przekład Biblii na język niemiecki, znany jako Biblia Lutra. Dzieło to, realizowane wraz z grupą współpracowników, miało ogromny wpływ na rozwój języka niemieckiego i znacząco zwiększyło dostęp do Pisma Świętego dla zwykłych ludzi. Prace nad Nowym Testamentem zakończono w 1522 roku.

Ważniejsze dzieła literackie i katechetyczne

Oprócz tłumaczenia Biblii, Luter był autorem licznych pism polemicznych i edukacyjnych. Do najważniejszych należą:

• „Postylla domowa”
• „Mały katechizm”
• „Duży katechizm”
• „Artykuły szmalkaldzkie”

Dzieła te służyły szerzeniu jego doktryny i edukacji religijnej wiernych.

Twórczość muzyczna – pieśni kościelne

Marcin Luter wykazywał również talent kompozytorski, tworząc pieśni kościelne. Jego najsłynniejszym dziełem w tej dziedzinie jest hymn ewangelicki „Warownym grodem jest nasz Bóg”. Muzyka odgrywała ważną rolę w jego wizji pobożności i liturgii.

Kontrowersyjne poglądy Marcina Lutra

Stosunek do mniejszości i prześladowanych

Działalność i pisma Marcina Lutra nie były wolne od kontrowersji. Artykuł wspomina o jego niejednoznacznych poglądach dotyczących Żydów, Serbołużyczan, heretyków oraz osób oskarżanych o czary (czarownice). Te aspekty jego doktryny budzą współcześnie dyskusje i krytykę.

Specyficzne podejście do kultu maryjnego

Mimo odrzucenia wielu tradycyjnych katolickich dogmatów, Marcin Luter zachował specyficzne podejście do kultu maryjnego. Stanowiło to odrębny punkt jego teologii, wyróżniający go na tle innych reformatorów.

Dziedzictwo i upamiętnienie Marcina Lutra

Status świętego w Kościołach anglikańskich

W Kościołach anglikańskich Marcin Luter jest uznawany za świętego, a jego wspomnienie obchodzone jest w rocznicę jego śmierci, czyli 18 lutego. Jest to wyraz uznania dla jego roli w historii chrześcijaństwa.

Różne oceny teologiczne postaci Lutra

Ocena postaci Marcina Lutra jest zróżnicowana. Podczas gdy protestanci widzą w nim bohatera wiary i kluczową postać reformacji, część teologów katolickich postrzega go jako przyczynę anarchii kościelnej. Warto jednak zaznaczyć, że Sobór Watykański II uznał niektóre z jego postulatów za słuszne, co świadczy o ewolucji spojrzenia na jego dziedzictwo.

Pomniki, multimedia i zachowane pamiątki

Postać Marcina Lutra jest szeroko upamiętniona. Liczne pomniki świadczą o jego znaczeniu historycznym. Bogata dokumentacja jego życia, w tym autografy i portrety autorstwa Lucasa Cranacha starszego z 1528 roku, jest dostępna w serwisach takich jak Wikimedia Commons i Wikiźródła, umożliwiając współczesnym badaczom i miłośnikom historii zgłębianie jego biografii.

Warto wiedzieć: W 1521 roku, podczas sejmu w Wormacji, Marcin Luter odmówił odwołania swoich tez, co doprowadziło do wydania na niego edyktu wormackiego i uznania go za banitę.

Marcin Luter, postać o ogromnym wpływie na historię Europy i chrześcijaństwa, pozostaje symbolem odwagi w głoszeniu własnych przekonań. Jego teologiczne prace, tłumaczenie Biblii oraz inicjatywa reformacyjna na zawsze zmieniły oblicze religijności i kultury zachodniej, a jego życie, od surowego wychowania po duchowe przełomy, stanowi fascynujący przykład ludzkiej drogi do głębokiego przekonania i reformy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Luter