Jack Lemmon: Biografia, filmografia, życie i kariera aktora

1

Jack Lemmon, którego pełne imię brzmiało John Uhler Lemmon III, był jednym z najwybitniejszych i najbardziej wszechstronnych aktorów amerykańskiego kina, urodzonym 8 lutego 1925 roku. Na dzień dzisiejszy, w 2024 roku, miałby 99 lat. Jego kariera, naznaczona dwoma Oscarami i niezliczonymi niezapomnianymi rolami, obejmowała zarówno błyskotliwe kreacje komediowe, jak i głęboko poruszające role dramatyczne. Lemmon był dwukrotnie żonaty: z Cynthią Stone, z którą miał syna Chrisa, oraz z Felicią Farr, z którą doczekał się córki Courtney. Jego partnerstwo ekranowe z Walterem Matthau, z którym stworzył jeden z najsłynniejszych duetów w historii Hollywood, do dziś pozostaje ikoną kina komediowego.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na dzień dzisiejszy, w 2024 roku, miałby 99 lat.
• Żona/Mąż: Felicia Farr (druga żona), Cynthia Stone (pierwsza żona)
• Dzieci: Chris Lemmon, Courtney Lemmon
• Zawód: Aktor, reżyser, producent
• Główne osiągnięcie: Dwukrotny zdobywca Nagrody Akademii (Oscar)

Podstawowe informacje o Jacku Lemmonie

Dane biograficzne

John Uhler Lemmon III, znany światu jako Jack Lemmon, przyszedł na świat 8 lutego 1925 roku w nietypowych okolicznościach – jego narodziny miały miejsce w windzie szpitala Newton-Wellesley w Newton, w stanie Massachusetts. Ten wybitny aktor, którego nazwisko na stałe zapisało się w historii kina, zmarł 27 czerwca 2001 roku w Los Angeles. W momencie śmierci miał 76 lat. Jego spoczynek znajduje się na cmentarzu Westwood Village Memorial Park Cemetery w Los Angeles, gdzie został pochowany u boku swojego wieloletniego przyjaciela i partnera ekranowego, Waltera Matthau. Od jego śmierci minęło już ponad dwie dekady, a w styczniu 2026 roku będzie obchodzić blisko 24,5 roku od jego odejścia.

Lemmon był jedynym dzieckiem Mildred Burgess (z domu LaRue) i Johna Uhlera Lemmona Jr., który pełnił funkcję wiceprezesa ds. sprzedaży w firmie Doughnut Corporation of America. Jego talent aktorski rozwijał się od najmłodszych lat, a pierwsze kroki na scenie stawiał już podczas studiów.

Wykształcenie i początki kariery

Jack Lemmon był absolwentem prestiżowego Uniwersytetu Harvarda, który ukończył w 1947 roku, uzyskując stopień Bachelor of Arts (AB) w dziedzinie nauk o służbie wojennej. Już w trakcie studiów wykazywał zamiłowanie do aktorstwa. W tym okresie, aby móc występować w przedstawieniach na Harvardzie, gdy był objęty zakazem występów z powodu nadzoru akademickiego, posługiwał się pseudonimami, z których najbardziej znanym jest Timothy Orange. Te wczesne doświadczenia sceniczne ukształtowały jego warsztat i przygotowały go do wyzwań, jakie przyniosła mu późniejsza kariera w Hollywood.

Rodzina i życie prywatne Jack Lemmona

Rodzice i pochodzenie

Jack Lemmon był jedynym dzieckiem Mildred Burgess (z domu LaRue) oraz Johna Uhlera Lemmona Jr. Jego ojciec odgrywał znaczącą rolę w świecie biznesu, pełniąc funkcję wiceprezesa ds. sprzedaży w firmie Doughnut Corporation of America. To właśnie John Uhler Lemmon Jr. przekazał synowi zamiłowanie do ciężkiej pracy i determinację, które później stały się jednymi z cech charakterystycznych aktora. Pochodzenie z rodziny o silnych korzeniach amerykańskich wpłynęło na jego późniejszy wizerunek sceniczny jako archetypu „everymana”.

Pierwsze małżeństwo i syn

Pierwszą żoną Jacka Lemmona była Cynthia Stone. Ich ślub odbył się w 1950 roku, jednak małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1956 roku. Z tego związku narodził się syn, Chris Lemmon, który podobnie jak ojciec, obrał drogę kariery aktorskiej. Chris Lemmon kontynuuje artystyczne dziedzictwo rodziny, stając się rozpoznawalnym aktorem filmowym i telewizyjnym. Relacja z matką, Mildred Lemmon, była dla aktora tak inspirująca, że często naśladował jej osobowość w swoich rolach, co było widoczne między innymi w filmie „Pół żartem, pół serio”.

Drugie małżeństwo i córka

Drugą i ostatnią żoną Jacka Lemmona była aktorka Felicia Farr. Ich związek małżeński zawarty w 1962 roku przetrwał aż do śmierci aktora w 2001 roku. Małżeństwo to było przykładem trwałej i wspierającej się relacji w świecie show-biznesu. Para doczekała się córki o imieniu Courtney. Długotrwałe i stabilne życie rodzinne stanowiło dla Lemmona ważny punkt oparcia w burzliwym świecie Hollywood, a jego relacje z rodziną często były podkreślane jako jedne z jego największych życiowych osiągnięć.

Kariera zawodowa Jack Lemmona

Wszechstronność aktorska i przełomowe role

Jack Lemmon był powszechnie uznawany za jednego z najbardziej wszechstronnych aktorów swojej epoki. Jego niezwykły talent pozwalał mu z równą biegłością kreować role dramatyczne, jak i komediowe, co przyniosło mu miano „najbardziej utytułowanego tragikomika swoich czasów”. Ta uniwersalność sprawiła, że był ceniony zarówno przez krytyków, jak i publiczność. Jego kariera nabrała tempa po kultowej już roli Ensinga Pulvera w filmie „Mister Roberts” z 1955 roku. Za tę kreację Jack Lemmon otrzymał swojego pierwszego Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego, grając u boku takich legend jak Henry Fonda i James Cagney. Był to moment przełomowy, który otworzył mu drzwi do dalszych, znaczących ról w Hollywood. Jego zdolność do wcielania się w postacie pełne niuansów, od wzruszających po komicznych, uczyniła go jednym z najbardziej pożądanych aktorów swojego pokolenia.

Współpraca z Billym Wilderem

Przez wiele lat Jack Lemmon utrzymywał owocną współpracę z legendarnym reżyserem Billym Wilderem. Ich wspólne projekty zaowocowały siedmioma filmami, które na stałe wpisały się w historię kina. Początek tej niezwykłej relacji stanowi kultowy film „Pół żartem, pół serio” z 1959 roku. W tej komedii Lemmon wcielił się w postać Jerry’ego/Daphne, przez 80% czasu występując w kobiecym przebraniu. Warto zaznaczyć, że inspiracją dla jego kreacji była osobowość jego własnej matki, co dodawało postaci głębi i autentyczności. Inne znaczące filmy z tej współpracy to m.in. „Garsoniera” (1960), za którą Lemmon otrzymał nominację do Oscara, oraz „Dni wina i róż” (1962), która również przyniosła mu nominację do Nagrody Akademii. Filmy te podkreślały wszechstronność Lemmona i jego umiejętność odnajdywania się w różnorodnych gatunkach i postaciach, często kreując bohaterów zmagających się z życiowymi problemami, ale zawsze z iskierką nadziei i humoru.

Partnerstwo z Walterem Matthau

Jednym z najbardziej ikonicznych duetów w historii Hollywood było partnerstwo Jacka Lemmona i Waltera Matthau. Ich wspólna ekranowa chemia była tak silna, że doprowadziła do powstania 10 filmów w latach 1966–1998, które na stałe wpisały się w kanon kina rozrywkowego. Niezapomniane kreacje stworzyli w takich produkcjach jak „Dziwna para” (1968), gdzie wcielili się w rolę żyjących pod jednym dachem, skrajnie różnych charakterów, oraz w „Dwaj zgryźliwi tetrycy” (1993), będącym kontynuacją ich ekranowych perypetii. Ich współpraca charakteryzowała się nie tylko doskonałym wyczuciem komediowym, ale także głębokim wzajemnym szacunkiem i przyjaźnią, która wykraczała poza plan filmowy. Ich wspólne filmy często bazowały na kontraście charakterów, co pozwalało obu aktorom w pełni rozwinąć swój talent komediowy, jednocześnie ukazując ludzkie słabości i relacje.

Warto wiedzieć: Jack Lemmon i Walter Matthau byli nie tylko partnerami ekranowymi, ale także bliskimi przyjaciółmi. Ich przyjaźń trwała przez wiele lat i była inspiracją dla wielu ich wspólnych projektów filmowych.

Działalność producencka i reżyserska

W 1960 roku Jack Lemmon postanowił poszerzyć swoje zaangażowanie w świat kina, zakładając własną firmę produkcyjną o nazwie Jalem Productions. Nazwa ta powstała z pierwszych liter jego imion i nazwiska, co świadczyło o jego osobistym przywiązaniu do tego przedsięwzięcia. Firma ta wyprodukowała kilka znaczących filmów, wśród których na szczególną uwagę zasługuje hit „Nieugięty Luke” z 1967 roku. Był to film, który ugruntował pozycję Paula Newmana jako gwiazdy i pokazał Lemmona nie tylko jako aktora, ale także jako wizjonera produkcyjnego. Jedynym filmem, który Jack Lemmon samodzielnie wyreżyserował w swojej karierze, był komediodramat „Kotch” z 1971 roku. W tym projekcie główną rolę powierzył swojemu przyjacielowi Walterowi Matthau, co było wyrazem ich wzajemnego wsparcia i zaufania w środowisku filmowym.

Kluczowe filmy w karierze Jacka Lemmona

• Mister Roberts (1955)
• Pół żartem, pół serio (Some Like It Hot, 1959)
• Garsoniera (The Apartment, 1960)
• Dni wina i róż (Days of Wine and Roses, 1962)
• Dziwna para (The Odd Couple, 1968)
• Kotch (1971) – reżyseria
• Ocalić tygrysa (Save the Tiger, 1973)
• Chiński syndrom (The China Syndrome, 1979)
• Zaginiony (Missing, 1982)
• Dwaj zgryźliwi tetrycy (Grumpy Old Men, 1993)

Nagrody i osiągnięcia Jack Lemmona

Oscary

Jack Lemmon jest zdobywcą dwóch prestiżowych Oscarów, co stanowi jedno z jego największych osiągnięć w karierze. Pierwszą statuetkę otrzymał w 1955 roku za rolę drugoplanową w filmie „Mister Roberts”. Drugiego Oscara zdobył w 1973 roku, tym razem za pierwszoplanową rolę w filmie „Ocalić tygrysa” (Save the Tiger). Tym samym Jack Lemmon stał się pierwszym aktorem w historii, który zdobył obie te prestiżowe nagrody, co świadczy o jego niezwykłej wszechstronności i umiejętności poruszania się między różnymi kategoriami aktorskimi. Jego osiągnięcia w postaci Oscarów podkreślają jego znaczący wkład w rozwój sztuki filmowej i jego status jako jednego z najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia.

Inne prestiżowe nagrody

Dorobek nagrodowy Jacka Lemmona jest imponujący i obejmuje wiele prestiżowych wyróżnień. Łącznie był nominowany do Nagrody Akademii aż osiem razy, co świadczy o stałym uznaniu jego talentu przez Akademię Filmową. Nominacje te obejmowały znakomite kreacje w filmach takich jak „Garsoniera” (1960), „Dni wina i róż” (1962), „Chiński syndrom” (1979) czy „Zaginiony” (1982). Oprócz Oscarów, Lemmon w swojej kolekcji posiadał również pięć Złotych Globów, trzy nagrody BAFTA, dwie nagrody Primetime Emmy. Jego talent został doceniony również na międzynarodowych festiwalach filmowych, czego dowodem jest prestiżowy Puchar Volpi dla najlepszego aktora, zdobyty na Festiwalu Filmowym w Wenecji. Te liczne nagrody potwierdzają jego wszechstronność i uznanie, jakie zdobył na całym świecie.

Nagrody za całokształt twórczości

W uznaniu jego wybitnego wkładu w sztukę filmową i całokształt dorobku artystycznego, Jack Lemmon został uhonorowany najważniejszymi nagrodami za całokształt twórczości. Wśród nich znalazły się: AFI Life Achievement Award w 1988 roku, Cecil B. DeMille Award w 1991 roku oraz prestiżowe Kennedy Center Honors w 1996 roku. Te wyróżnienia są dowodem na to, że Jack Lemmon na zawsze zapisał się w historii kina jako jedna z jego największych legend. Jego kariera, trwająca wiele dekad, przyniosła niezliczone niezapomniane role i kreacje, które do dziś inspirują kolejne pokolenia aktorów i widzów. Nagrody te są symbolicznym uhonorowaniem jego geniuszu i wpływu na kulturę masową.

Zakończenie życia i spoczynek

Przyczyna śmierci

Jack Lemmon zmarł 27 czerwca 2001 roku w Los Angeles. Przyczyną jego śmierci były powikłania wynikające z choroby nowotworowej pęcherza moczowego, z którą zmagał się w ostatnim okresie swojego życia. Mimo walki z chorobą, aktor do końca pozostał aktywny zawodowo, co świadczy o jego niezwykłej determinacji i pasji. Jego śmierć była ogromną stratą dla świata kina, ale jego dorobek artystyczny pozostaje żywy i inspirujący.

Miejsce pochówku

Jack Lemmon spoczywa na cmentarzu Westwood Village Memorial Park Cemetery w Los Angeles. To miejsce jest również miejscem spoczynku wielu innych gwiazd Hollywood. Co symboliczne, aktor został pochowany obok swojego wieloletniego przyjaciela i partnera ekranowego, Waltera Matthau. Ich przyjaźń i wspólne kreacje filmowe na zawsze pozostaną w pamięci widzów, a ich symboliczne połączenie po śmierci podkreśla głębię ich relacji i wspólnej drogi artystycznej.

Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Jack Lemmona

Niecodzienne okoliczności narodzin

Narodziny Jacka Lemmona były niezwykłe i zapisały się w historii jako jeden z najbardziej nieoczekiwanych momentów jego życia. Przyszedł na świat 8 lutego 1925 roku w windzie szpitala Newton-Wellesley w Newton, w stanie Massachusetts. Ta nietypowa sytuacja z pewnością dodała jego biografii unikalnego charakteru i stała się anegdotą, którą często wspominano. Już od samego początku jego życie było naznaczone czymś wyjątkowym, co być może zapowiadało jego późniejszą, niezwykłą karierę.

Pseudonimy i występy na Harvardzie

Podczas studiów na Uniwersytecie Harvarda, Jack Lemmon, chcąc brać udział w przedstawieniach teatralnych mimo ograniczeń akademickich, musiał uciekać się do kreatywnych rozwiązań. W swojej karierze posługiwał się pseudonimami, wśród których najbardziej znanym jest Timothy Orange. Używał ich, aby móc występować w przedstawieniach na Harvardzie, gdy był objęty zakazem występów z powodu nadzoru akademickiego. Te wczesne doświadczenia pokazały jego determinację i chęć rozwijania swojego talentu aktorskiego, nawet w obliczu trudności i ograniczeń.

Odrzucone propozycje i poświęcenie zawodowe

Jack Lemmon, będąc już wielką gwiazdą Hollywood, potrafił wykazać się niezwykłym poświęceniem dla ról, na których mu zależało. Aby zagrać w filmie „Ocalić tygrysa” (Save the Tiger) z 1973 roku, na którym bardzo mu zależało, zgodził się pracować za minimalną stawkę związkową wynoszącą wówczas zaledwie 165 dolarów tygodniowo. Ta decyzja świadczy o jego priorytetach – dla niego ważniejsza była jakość projektu i możliwość artystycznego wyrazu niż wynagrodzenie. Co ciekawe, Lemmon odrzucił również propozycję zagrania roli Sundance Kida w filmie „Butch Cassidy i Sundance Kid”. Rolę tę zaoferował mu Paul Newman w dowód wdzięczności za wyprodukowanie przez Lemmona filmu „Nieugięty Luke”.

Warto wiedzieć: Szef studia Columbia, Harry Cohn, obawiał się, że nazwisko „Lemmon” (brzmiące jak „lemon” – cytryna, co w slangu oznaczało bubel) będzie używane do wyśmiewania jakości jego filmów. Chciał zmusić aktora do zmiany nazwiska na początku kariery, jednak Jack skutecznie się temu sprzeciwił, broniąc swojego rodowego nazwiska.

Wizerunek ekranowy

Ekranowy wizerunek Jacka Lemmona był definiowany jako postać „everymana” – przeciętnego, często lękliwego przedstawiciela klasy średniej, z którym widzowie mogli się łatwo utożsamiać. Ta cecha sprawiła, że jego kreacje były tak autentyczne i poruszające. Widzowie widzieli w nim siebie, swoje codzienne zmagania, nadzieje i obawy. Jego zdolność do grania postaci z krwi i kości, zmagających się z problemami takimi jak samotność, niepewność czy presja społeczna, uczyniła go jednym z najbardziej lubianych aktorów swojego pokolenia. Ten realizm w jego grze był kluczem do jego sukcesu i długotrwałej popularności.

Talenty muzyczne

Poza swoim wybitnym talentem aktorskim, Jack Lemmon posiadał również niezwykłe zdolności muzyczne. Był utalentowanym pianistą-samoukiem. Swoją przygodę z instrumentem rozpoczął w wieku 14 lat, grając ze słuchu. Pasja do muzyki towarzyszyła mu przez całe życie, stanowiąc ważny element jego osobowości i sposobu na wyrażanie emocji. Choć jego kariera filmowa zdominowała jego publiczny wizerunek, jego muzyczne talenty stanowiły fascynujący dodatek do jego wielowymiarowej osobowości artystycznej.

Jack Lemmon, wszechstronny aktor uhonorowany dwoma Oscarami, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo filmowe, będące dowodem jego niezwykłego talentu i wpływu na kino. Jego zdolność do wcielania się w role komediowe i dramatyczne, a także niezapomniane partnerstwo z Walterem Matthau, na zawsze wpisały go w annały historii kinematografii, przypominając nam o sile autentyczności i głębi ludzkich emocji na ekranie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Lemmon