Herbert George Wells: Życie H.G. Wellsa, wizjonera science fiction

0

Herbert George Wells (1866–1946) był brytyjskim pisarzem, wizjonerem i jednym z prekursorów gatunku science fiction, często nazywanym „Szekspirem science fiction”. Urodził się 21 września 1866 roku w Bromley, w hrabstwie Kent, a zmarł 13 sierpnia 1946 roku w Londynie. Przez całe swoje życie zawodowe Wells wykazywał się niezwykłą wszechstronnością, pełniąc role powieściopisarza, nauczyciela, historyka, dziennikarza i wpływowego komentatora społecznego. Uznawany za jednego z „ojców fantastyki naukowej” obok Juliusza Verne’a i Hugo Gernsbacka, jego twórczość charakteryzowała się stosowaniem tzw. „prawa Wellsa” – wprowadzaniem jednego niezwykłego założenia przy zachowaniu realistycznych detali, co stanowiło fundament dla rozwoju gatunku.

Na [sierpień 2024] Herbert George Wells miałby 157 lat. Zmarł w wieku 79 lat. Jego żoną była Amy Catherine Robbins (Jane), z którą miał czworo dzieci. Kluczowym osiągnięciem Herberta George’a Wellsa jest jego fundamentalny wkład w rozwój gatunku science fiction oraz przewidzenie wielu przyszłych wynalazków i zjawisk.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Zmarł w wieku 79 lat.
• Żona/Mąż: Amy Catherine Robbins (Jane)
• Dzieci: Czworo
• Zawód: Pisarz, wizjoner, historyk
• Główne osiągnięcie: Jeden z „ojców fantastyki naukowej”, autor przełomowych dzieł, przewidujący przyszłe technologie.

Podstawowe informacje o Herbert George Wells

Herbert George Wells, urodzony 21 września 1866 roku w Atlas House przy 162 High Street w Bromley, w hrabstwie Kent, jest postacią o niekwestionowanym znaczeniu dla literatury światowej. Jego życie i twórczość obejmowały okres od końca XIX do połowy XX wieku, a jego śmierć w Londynie 13 sierpnia 1946 roku w wieku 79 lat zakończyła epokę w historii literatury. Wells pozostawił po sobie dorobek obejmujący ponad czterdzieści powieści, dziesiątki opowiadań i prace naukowe, które do dziś inspirują i kształtują wyobraźnię czytelników.

Jego wszechstronność zawodowa jest imponująca. Poza pisaniem powieści, Wells pracował jako nauczyciel, historyk, dziennikarz, a także stał się wpływowym komentatorem społecznym. Jest powszechnie uznawany za jednego z „ojców fantastyki naukowej”, obok takich postaci jak Juliusz Verne i Hugo Gernsback. Pisarz Brian Aldiss nadał mu nawet przydomek „Szekspira science fiction”, podkreślając tym samym jego wyjątkowy talent i wpływ na rozwój gatunku. W swojej twórczości Wells stosował charakterystyczną technikę, znaną jako „prawo Wellsa”, polegającą na wprowadzeniu do utworu tylko jednego niezwykłego założenia, na przykład podróży w czasie, przy jednoczesnym zachowaniu realistycznych detali w pozostałych aspektach opowieści. Ta metoda pozwoliła mu na eksplorowanie złożonych idei w przystępny i angażujący sposób.

Warto wiedzieć: W 2026 roku przypada 160. rocznica urodzin Herberta George’a Wellsa.

Rodzina i życie prywatne Herbert George Wells

Pochodzenie i rodzice

Herbert George Wells był czwartym i ostatnim dzieckiem Josepha Wellsa i Sarah Neal. Jego ojciec, Joseph Wells, był byłym ogrodnikiem i zawodowym krykiecistą. Matka, Sarah Neal, pracowała wcześniej jako służąca. Razem prowadzili sklep z porcelaną i sprzętem sportowym, który jednak nie przynosił znaczących dochodów. Rodzice Wellsa żyli w separacji, choć nigdy się nie rozwiedli. Powodem rozstania był głęboki konflikt światopoglądowy między matką, gorliwą protestantką, a ojcem, który był wolnomyślicielem. To środowisko, naznaczone zarówno trudnościami materialnymi, jak i intelektualnymi rozbieżnościami, z pewnością wpłynęło na kształtowanie się młodego Wellsa.

Pierwsze małżeństwo

W 1891 roku Herbert George Wells poślubił swoją kuzynkę, Isabel Mary Wells. To małżeństwo, choć początkowo zawarte, nie przetrwało próby czasu. Para zdecydowała się na separację już w 1894 roku. Głównym powodem rozpadu związku była miłość Wellsa do jednej ze swoich studentek, co stanowiło punkt zwrotny w jego życiu osobistym i zawodowym.

Drugie małżeństwo i życie rodzinne

W październiku 1895 roku Herbert George Wells poślubił wspomnianą studentkę, Amy Catherine Robbins, znaną powszechnie jako Jane. To małżeństwo okazało się znacznie trwalsze i pozostał on związany z Jane aż do jej śmierci w 1927 roku. Związek z Amy Catherine Robbins dostarczył mu stabilności emocjonalnej, która pozwoliła na dalszy rozwój jego bogatej kariery literackiej.

Potomstwo

Herbert George Wells miał czworo dzieci. Wśród nich znaleźli się między innymi G. P. Wells oraz Anthony West. Dziedzictwo pisarza trwa również w kolejnych pokoleniach – jego prawnukiem jest Simon Wells, znany reżyser filmowy. Rodzina odegrała ważną rolę w życiu Wellsa, stanowiąc dla niego zarówno wsparcie, jak i inspirację.

Kariera zawodowa i twórczość Herbert George Wells

Początki kariery i okres w Woking

Kariera literacka Herberta George’a Wellsa nabrała tempa w 1895 roku. To właśnie wtedy opublikowana została jego nowela „Wehikuł czasu” (ang. „The Time Machine”), która szybko stała się fundamentalnym dziełem nowoczesnej literatury o podróżach w czasie. Ten przełomowy rok był początkiem okresu niezwykłej płodności artystycznej. W latach 1895–1898, mieszkając w Woking, Wells przeżył najbardziej kreatywny okres w swoim życiu. W tym czasie powstały arcydzieła takie jak „Wojna światów” (ang. „The War of the Worlds”), „Niewidzialny człowiek” (ang. „The Invisible Man”), a także ukończona została praca nad „Wyspą doktora Moreau” (ang. „The Island of Doctor Moreau”). Ten krótki, lecz intensywny okres w Woking ugruntował jego pozycję jako jednego z najważniejszych pisarzy swojej epoki.

Główne dzieła literackie

Twórczość Herberta George’a Wellsa charakteryzowała się ogromną różnorodnością gatunkową i tematyczną. Obok przełomowych powieści fantastycznonaukowych, takich jak wspomniany „Wehikuł czasu”, „Wojna światów” czy „Niewidzialny człowiek”, Wells tworzył również powieści społeczno-obyczajowe. Dzieła takie jak „Kipps” (1905) czy „Historia pana Polly” (ang. „The History of Mr Polly”, 1910) z humorem i realizmem opisywały życie niższej klasy średniej w Anglii, ukazując codzienne troski i aspiracje zwykłych ludzi. Warto również wspomnieć o jego wkładzie w literaturę fantastyczną, obejmującym takie tytuły jak „The First Men in the Moon” (Pierwsi ludzie na Księżycu, 1901) czy opowiadanie „The Country of the Blind” (Kraj ślepców, 1904), które stanowiły dalsze eksploracje ludzkiej natury i społeczeństwa w niezwykłych okolicznościach.

Działalność naukowa i historyczna

Poza beletrystyką, Herbert George Wells był autorem monumentalnego dzieła historycznego „The Outline of History” (Zarys historii), wydanego w 1920 roku. Ta obszerna praca ukazywała postęp ludzkości od jej początków po współczesność i stała się jednym z jego najważniejszych dokonań w dziedzinie literatury faktu. Dzieło to, choć miało swoich krytyków, stanowiło ambitną próbę syntezy wiedzy historycznej i jej przedstawienia w sposób przystępny dla szerokiej publiczności. Wells, dzięki swojemu wykształceniu biologicznemu, miał również talent do popularyzowania nauki, co widoczne było w jego pracach, takich jak „Text-Book of Biology” (Podręcznik biologii), wydany w dwóch tomach w 1893 roku, będący jego pierwszą opublikowaną książką.

Pełnione funkcje

Aktywność Herberta George’a Wellsa wykraczała poza samą twórczość literacką. W latach 1933–1936 pełnił prestiżową funkcję prezesa PEN International, międzynarodowej organizacji zrzeszającej pisarzy. Przejął to stanowisko po Johnie Galsworthym, co podkreśla jego znaczenie w świecie literackim i intelektualnym tamtych czasów. Jego zaangażowanie w PEN International świadczyło o jego trosce o wolność słowa i współpracę między narodami, co było zgodne z jego wizjami społecznymi i politycznymi.

Osiągnięcia i uznanie Herbert George Wells

Nominacje do Nagrody Nobla

Herbert George Wells był postacią o ogromnym wpływie na światową literaturę, co potwierdzają liczne nominacje do Literackiej Nagrody Nobla. Choć pisarz nigdy nie otrzymał tego prestiżowego wyróżnienia, czterokrotne zgłoszenie jego kandydatury świadczy o jego niekwestionowanym uznaniu i znaczeniu w literackim świecie. Nominacje te podkreślają jego wszechstronność, innowacyjność i głęboki wkład w rozwój literatury, zarówno fantastycznej, jak i społecznej.

Wpływ na literaturę i przewidywania

Dziś Herbert George Wells jest pamiętany przede wszystkim jako jeden z pionierów gatunku science fiction. Jego dzieła, takie jak „Wojna światów”, „Wehikuł czasu” czy „Niewidzialny człowiek”, wywarły fundamentalny wpływ na rozwój tej dziedziny literatury i kina. Wells z zadziwiającą trafnością przewidział wiele wynalazków i zjawisk przyszłości, w tym pojawienie się samolotów, czołgów, podróży kosmicznych, broni jądrowej, telewizji satelitarnej, a nawet koncepcji przypominającej dzisiejszy internet (World Wide Web). Jego wizjonerstwo sprawia, że jego powieści pozostają aktualne i fascynujące do dziś. Jest to szczególnie widoczne w przypadku „Wojny światów”, której wizja marsjańskich maszyn inspirowana była widokiem płonących pieców hutniczych podczas pobytu w Stoke-on-Trent w 1888 roku. Filmowe adaptacje jego dzieł, takie jak te w reżyserii Stevena Spielberga, dodatkowo utrwaliły jego dziedzictwo w kulturze masowej. Joseph Conrad, pod wrażeniem talentu Wellsa do łączenia fantastyki z realizmem, nazwał go w 1898 roku „Realistą Fantastyki”, co doskonale oddaje unikalny charakter jego twórczości.

Poglądy i działalność społeczna Herbert George Wells

Działalność polityczna i ideologiczna

Od młodości Herbert George Wells był zdeklarowanym socjalistą. Aktywnie działał w Towarzystwie Fabiańskim (ang. Fabian Society), promując idee reform społecznych i sprawiedliwego podziału dóbr. Jego poglądy polityczne miały silne podłoże w jego wykształceniu biologicznym, które zdobywał pod okiem Thomasa Henry’ego Huxleya. Myślenie o etyce i społeczeństwie było u niego silnie zakorzenione w kontekście darwinowskim. W późniejszych latach życia Wells coraz bardziej odchodził od beletrystyki na rzecz publicystyki, w której wykładał swoje wizje dotyczące rządu światowego i postępu technicznego. Jego ideały o podłożu socjalistycznym przejawiały się w jego dążeniu do stworzenia lepszego, bardziej sprawiedliwego świata, co widać w jego licznych dziełach utopijnych.

Wpływ edukacji i światopoglądu

Wykształcenie biologiczne, zdobyte w Normal School of Science, miało fundamentalny wpływ na sposób myślenia Herberta George’a Wellsa. Dzięki studiom pod okiem Thomasa Henry’ego Huxleya, znanego biologa i propagatora teorii ewolucji, Wells przyjął perspektywę darwinowską, która przenikała jego analizy społeczne i etyczne. Ta naukowa podstawa pozwoliła mu na krytyczne spojrzenie na istniejące struktury społeczne i zaproponowanie alternatywnych wizji przyszłości. Jego zainteresowanie nauką i jej potencjałem do kształtowania społeczeństwa było widoczne przez całe życie. Wells wierzył, że nauka i edukacja są kluczowymi narzędziami do naprawy świata. Jego późniejsze prace często skupiały się na utopijnych wizjach przyszłości, w których postęp technologiczny i społeczny idzie w parze z humanizmem i sprawiedliwością.

Filantropia i zaangażowanie społeczne

Współczesne spojrzenie na Herberta George’a Wellsa często podkreśla jego zaangażowanie w problemy społeczne i zdrowotne. Sam chorując na cukrzycę, Wells stał się współzałożycielem organizacji charytatywnej The Diabetic Association (obecnie znanej jako Diabetes UK) w 1934 roku. Ta inicjatywa pokazuje jego osobiste zaangażowanie w pomoc innym i walkę z chorobami, które dotykały również jego samego. Jako futurysta i wizjoner, Wells wierzył w możliwość naprawy świata poprzez naukę i edukację. Manifestował to w licznych dziełach utopijnych, które przedstawiały idealne społeczeństwa oparte na racjonalności, równości i postępie. Jego działalność filantropijna i społeczna była naturalnym przedłużeniem jego intelektualnych poszukiwań i pragnienia stworzenia lepszej przyszłości dla ludzkości.

Edukacja i wczesne doświadczenia Herbert George Wells

Wypadek i narodziny pasji

Wczesne życie Herberta George’a Wellsa naznaczone było trudnościami, ale również przełomowymi momentami, które ukształtowały jego przyszłość. W 1874 roku, mając zaledwie 8 lat, uległ wypadkowi i złamał nogę. Długie tygodnie spędzone w łóżku, choć bolesne, stały się dla niego czasem odkrycia potęgi książek. Dzięki lekturze przynoszonych przez ojca, Wells rozbudził w sobie pasję do czytania i pisania, która okazała się jego powołaniem. To właśnie ten incydent można uznać za symboliczny początek jego drogi literackiej.

Pierwsze kroki zawodowe

Po okresie nauki Wells musiał zmierzyć się z realiami rynku pracy, przechodząc przez serię nieszczęśliwych praktyk zawodowych. Jedną z nich była praca jako subiekt w sklepie bławatnym (draper) w Southsea. Praca ta, wymagająca 13 godzin dziennie, była wyczerpująca i z pewnością nie zaspokajała intelektualnych ambicji młodego Wellsa. Te wczesne doświadczenia, choć trudne, stanowiły dla niego cenną lekcję o życiu i społeczeństwie, którą później wykorzystał w swojej twórczości, zwłaszcza w powieściach społeczno-obyczajowych.

Studia i zdobycie wykształcenia

Przełomem w życiu Herberta George’a Wellsa były studia. Dzięki stypendium mógł kontynuować naukę w Normal School of Science w South Kensington. Mimo posiadania funduszy, okres ten często wiązał się z cierpieniem głodu, co świadczy o jego determinacji i poświęceniu w dążeniu do zdobycia wiedzy. W 1890 roku uzyskał tytuł Bachelor of Science (licencjat) z zoologii w ramach programu zewnętrznego Uniwersytetu Londyńskiego. To solidne wykształcenie naukowe stanowiło fundament dla jego późniejszych prac, łączących fantastykę z naukową precyzją i społeczną refleksją.

Pierwsza publikacja

Choć dziś Herbert George Wells jest znany przede wszystkim jako autor powieści, jego pierwszą opublikowaną książką nie była fikcja literacka. W 1893 roku wydał dwutomowy podręcznik akademicki – „Text-Book of Biology”. To świadczy o jego wczesnym zaangażowaniu w dziedzinę nauki i jego umiejętnościach dydaktycznych, które później wykorzystał również w swojej pracy nauczycielskiej. Dopiero po tym naukowym debiucie Wells zaczął zdobywać uznanie jako pisarz fantastyki naukowej i społecznej.

Ciekawostki z życia Herbert George Wells

Inspiracje i przewidywania przyszłości

Herbert George Wells posiadał niezwykły dar przewidywania przyszłości, co czyni go jednym z najbardziej wizjonerskich pisarzy w historii. Z niezwykłą trafnością przewidział wiele wynalazków i zjawisk, które stały się rzeczywistością w XX i XXI wieku, w tym pojawienie się samolotów, czołgów, podróży kosmicznych, broni jądrowej, telewizji satelitarnej, a nawet koncepcji przypominającej dzisiejszy internet (World Wide Web). Jego zdolność do antycypowania postępu technologicznego i jego wpływu na społeczeństwo jest zdumiewająca. Inspiracje do jego dzieł często czerpał z obserwacji otaczającego świata – na przykład, widok płonących pieców hutniczych podczas pobytu w Stoke-on-Trent w 1888 roku posłużył mu do opisania marsjańskich maszyn w „Wojnie światów”, co pokazuje, jak potrafił przekształcać realne obrazy w fantastyczne wizje. Jego zdolność do tworzenia katastroficznych wizji, jak w przypadku „Wojny światów”, która została sfilmowana dwukrotnie, w tym przez Orsona Wellesa (choć nie był on krewnym, a jego słynne słuchowisko z 1938 roku wywołało powszechne poruszenie) oraz przez Stevena Spielberga w 2005 roku, utrwaliła jego dziedzictwo w kulturze masowej.

Relacje z innymi twórcami

Herbert George Wells nawiązywał liczne kontakty w świecie literackim i intelektualnym. Jednym z jego uczniów w Henley House School był A. A. Milne, późniejszy autor uwielbianego „Kubusia Puchatka”, co pokazuje, jak jego wpływ rozciągał się na różne pokolenia twórców. Jego relacje z innymi pisarzami bywały złożone; na przykład, mimo pewnych wspólnych obszarów zainteresowań, jego relacje z Bernardem Shawem nie zawsze były harmonijne, a ich liczne kontrowersje stanowiły część intelektualnego krajobrazu epoki. Joseph Conrad, będąc pod wrażeniem talentu Wellsa do łączenia fantastyki z realizmem, nazwał go w 1898 roku „Realistą Fantastyki”, co doskonale oddaje unikalny charakter jego twórczości i jego zdolność do tworzenia wiarygodnych światów, nawet tych najbardziej niezwykłych. Pod pseudonimem Reginald Bliss publikował swoje prace, co stanowiło ciekawy aspekt jego kariery pisarskiej.

Chronologia życia i twórczości Herberta George’a Wellsa

Kluczowe dzieła literackie

Powieści fantastycznonaukowe

• „Wehikuł czasu” (The Time Machine)
• „Wojna światów” (The War of the Worlds)
• „Niewidzialny człowiek” (The Invisible Man)
• „Wyspa doktora Moreau” (The Island of Doctor Moreau)
• „The First Men in the Moon”

Powieści społeczno-obyczajowe

• „Kipps”
• „Historia pana Polly” (The History of Mr Polly)

Inne ważne dzieła

• „The Outline of History” (Zarys historii)
• „Text-Book of Biology” (Podręcznik biologii)
• „The Country of the Blind” (opowiadanie)

Nagrody i wyróżnienia

Herbert George Wells był czterokrotnie nominowany do Literackiej Nagrody Nobla, co świadczy o jego ogromnym wpływie na światową literaturę, mimo że nigdy nie otrzymał tego wyróżnienia.

Herbert George Wells, jako jeden z pionierów science fiction, pozostawił po sobie dziedzictwo, które nadal inspiruje pisarzy i czytelników na całym świecie. Jego zdolność do łączenia naukowych koncepcji z głęboką refleksją społeczną oraz wizjonerskie przewidywania przyszłości sprawiają, że jego dzieła są ponadczasowe i zasługują na stałe miejsce w kanonie literatury światowej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/H._G._Wells